Ч
ЧЕТКА
МЕЧЕ
МЕЧ
ВЕЖБИ
Преднојазична, тврдонепчена, висока, експлозивна и незвучна фонема. При нејзиниот изговор усните се малку издадени напред и прават заоблен отвор. Помеѓу долните и горните секачи постои мал отвор. Врвот на јазикот е подигнат на предниот дел од тврдото непце, а рабовите се допрени на горните катници. Гласилките не треперат. Мекото непце е подигнато. По средината на јазикот се создава жлеб. На дланката се чувствува топол удар на воздушна струја.
- Слушање на гласот Ч (логатоми, зборови, реченици),
- Покажување на правилна артикулација на гласот Ч.
Говорни вежби:
- Чеканчето чука: чук-чук-чук!
- Чавката ја бркаме: чаа-чаа-чаа.
Иницијална положба
| ЧА | – | ЧА | – | ЧА | – | ЧА | – | ЧА |
| ЧО | – | ЧО | – | ЧО | – | ЧО | – | ЧО |
| ЧУ | – | ЧУ | – | ЧУ | – | ЧУ | – | ЧУ |
| ЧИ | – | ЧИ | – | ЧИ | – | ЧИ | – | ЧИ |
| ЧЕ | – | ЧЕ | – | ЧЕ | – | ЧЕ | – | ЧЕ |
Меѓувокална положба
| АЧА | – | АЧА | – | АЧА | – | АЧА | – | АЧА |
| ОЧО | – | ОЧО | – | ОЧО | – | ОЧО | – | ОЧО |
| УЧУ | – | УЧУ | – | УЧУ | – | УЧУ | – | УЧУ |
| ИЧИ | – | ИЧИ | – | ИЧИ | – | ИЧИ | – | ИЧИ |
| ЕЧЕ | – | ЕЧЕ | – | ЕЧЕ | – | ЕЧЕ | – | ЕЧЕ |
Финална положба
| АЧ | – | АЧ | – | АЧ | – | АЧ | – | АЧ |
| ОЧ | – | ОЧ | – | ОЧ | – | ОЧ | – | ОЧ |
| УЧ | – | УЧ | – | УЧ | – | УЧ | – | УЧ |
| ИЧ | – | ИЧ | – | ИЧ | – | ИЧ | – | ИЧ |
| ЕЧ | – | ЕЧ | – | ЕЧ | – | ЕЧ | – | ЕЧ |
Иницијална положба – отворен слог
ЧАЈ
ЧОКОЛАДО
ЧУК
ЧИНИЈА
ЧЕШЕЛ
| ЧА: | чаша, чанта, чавка, чај, чакал, чамец... |
|---|---|
| ЧО: | чорба, човек, чоколадо, чоја, чочек... |
| ЧУ: | чука, чудо, чун, чума, чува... |
| ЧИ: | чинија, чита, Чифлик, чини, чинии... |
| ЧЕ: | чекан, чесен, чедо, чело, чека, чешел, чевел... |
Меѓувокална положба
МАЧЕ
ТОЧЕН
КУЧЕ
МИЧО
| АЧА: | пача, качам, мачам... |
|---|---|
| ОЧО: | кочо, очовечи... |
| УЧУ: | проучува, научува, доучува, случува... |
| ИЧИ: | предничи, задничи, безделничи... |
| ЕЧЕ: | мече, кече, облече, соблече, ѓеврече... |
Финална положба
КОПАЧ
СКОЧ
КАУЧ
КИЧ
| АЧ: | копач, орач, терач, носач, берач... |
|---|---|
| ОЧ: | скоч, своч... |
| УЧ: | кауч... |
| ИЧ: | брич, кич... |
| ЕЧ: | меч, беч, дивеч... |
Иницијална положба
ЧКРТА
ЧКРИПИ
ЧАМЕ
| ? | – | ? | – | ? |
| ? | – | ? | – | ? |
| ? | – | ? | – | ? |
| ??? | Чкрта, чкрипи, чмае |
|---|
Меѓувокална положба
ПЕЧКА
МАЧКА
ЛИВЧЕ
ЦЕВЧЕ
| ЧКА | - | ЧКО | - | ЧКУ | - | ЧКИ | - | ЧКЕ |
| ВЧА | - | ВЧО | - | ВЧУ | - | ВЧИ | - | ВЧЕ |
| ЧНА | - | ЧНО | - | ЧНУ | - | ЧНИ | - | ЧНЕ |
| ЧКА: | верверичка, страчка, мачка, сачка, мечка, печка... |
|---|---|
| ЧКО: | сончко, вештачко... |
| ЧКУ: | премачкува, смачкува, намачкува... |
| ЧКИ: | верверички, мечки, мачки, страчки, сачки, влечки... |
| ЧКЕ: | бабичке, мамичке, дадичке, сестричке... |
| ВЧА: | бавча... |
| ВЧО: | овчо... |
| ВЧУ: | вчудоневиди... |
| ВЧЕ: | гравче, тавче, цевче, ливче... |
| ЧНА: | почна, зачна, мачна... |
| ЧНО: | сочно, вечно, течно... |
| ЧНИ: | мачнини, вечни... |
- Чадорот на Чедо е чуден.
- Чичо Томче е оџачар.
- Дечињата сакаат коњчиња.
- Палчо има малечко братче.
- Месечко го чува стадото од ѕвезди.
- Чана си купи моливчиња.
- Дечкото на Мина ја чека под чадорот.
- За мачорот се спрема свечен дочек.
- Детето чукна со чеканчето.
- Мачката се однесува чудно.
Запче
Едно црно запче
си седи во своето катче
не сака да се мие
затоа мора апче да пие.
Не – не му помогна ни апче
на тоа црно запче
штом не можеше да јаде
појде кај забар да го вади.